สายแก๊สหรือสายลมที่ใช้ในงานเชื่อม-ตัดมักมีตัวเลขและข้อความพิมพ์อยู่ตลอดแนวสาย ข้อมูลเหล่านี้ไม่ได้มีไว้บอกยี่ห้ออย่างเดียว แต่ช่วยระบุว่าสายเส้นนั้นเป็นสายขนาดไหน รองรับแรงดันเท่าไร ผลิตตามมาตรฐานอะไร และผลิตเมื่อใด ถ้าต้องเปลี่ยนสายหรือซื้อสายให้ตรงกับระบบเดิม การอ่านข้อมูลบนสายจึงช่วยได้มากกว่าการดูสีหรือวัดขนาดจากภายนอกอย่างเดียว นอกจากนี้ บนสายมักมีทั้งขนาด แรงดัน มาตรฐาน ผู้ผลิต และปีผลิต แต่การเห็นตัวเลขเหล่านี้ยังไม่พอ ถ้าไม่รู้ว่าแต่ละค่าหมายถึงอะไรและต้องใช้เทียบกับส่วนไหนของระบบ

เลข 1/4 หรือ 5/16 บนสายหมายถึงอะไร

ตัวเลขขนาดที่ระบุบนสายหรือในสเปกสินค้ามักหมายถึงขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางภายในของสาย ไม่ใช่ความหนารวมจากขอบนอกถึงขอบนอก เช่น ขนาด 1/4 นิ้วกับ 5/16 นิ้วมีช่องทางเดินลมและแก๊สต่างกัน

ขนาดภายในมีผลทั้งต่อการต่อเข้ากับอุปกรณ์และการไหลภายในสาย เวลาเปลี่ยนสายเส้นใหม่จึงควรดูขนาดของสายเดิม สเปกของอุปกรณ์ และข้อต่อที่ใช้อยู่ร่วมกัน ไม่ควรเห็นว่าเป็นสายแก๊สเหมือนกันแล้วเลือกขนาดใกล้เคียงมาแทนทันที ข้อมูลจากผู้ผลิตสายอุตสาหกรรมก็แยก Nominal Size และ Inner Diameter ออกจากค่าแรงดันอย่างชัดเจน

ค่าอะไรบ้างที่อยู่บนสายแก๊สแรงดันสูง

1. ค่า WP บอกแรงดันใช้งานของสาย

WP (Working Pressure) คือค่าแรงดันที่สายถูกออกแบบให้รองรับระหว่างการใช้งานตามปกติ เช่น ถ้าสายระบุ WP 300 PSI หมายความว่าแรงดันใช้งานของระบบไม่ควรเกินค่าที่ผู้ผลิตกำหนดไว้สำหรับสายเส้นนั้น ค่า WP อาจระบุเป็น PSI, Bar หรือ MPa จึงต้องดูทั้งตัวเลขและหน่วยพร้อมกัน เวลาเลือกสายใหม่ควรนำค่า WP ไปเทียบกับแรงดันของระบบที่ใช้อยู่ รวมถึงสเปกของข้อต่อและอุปกรณ์อื่นในชุด ไม่ควรเลือกจากความหนาหรือความแข็งของสายเพียงอย่างเดียว เพราะสายที่มีขนาดใกล้กันอาจรองรับแรงดันได้ไม่เท่ากัน

2. ค่า BP บอกแรงดันที่สายทนได้

BP (Burst Pressure) คือค่าแรงดันที่สายทนได้ก่อนเกิดการแตกหรือเสียหายภายใต้เงื่อนไขการทดสอบ ค่านี้จึงมักสูงกว่า WP และไม่ได้ใช้เป็นค่าแรงดันสำหรับการใช้งานตามปกติ ตัวอย่างเช่น ถ้าสายระบุ WP 300 PSI และ BP 900 PSI ค่า 300 PSI คือค่าที่ใช้พิจารณาตอนใช้งาน ส่วน 900 PSI เป็นค่าที่แสดงขีดจำกัดในการทดสอบ ไม่ควรนำมาใช้เป็นค่าแรงดันทำงาน

3. ค่า PSI, Bar และ MPa ต่างกันอย่างไร

บนสายแก๊สอาจระบุค่าแรงดันเป็น PSI, Bar หรือ MPa ซึ่งทั้งหมดใช้บอกว่าแรงดันภายในสายมีมากน้อยแค่ไหน แต่เป็นคนละหน่วยวัด จึงมีตัวเลขต่างกันแม้จะหมายถึงแรงดันระดับเดียวกัน

• PSI (Pounds per Square Inch) เป็นหน่วยที่บอกแรงดันในรูปของแรงปอนด์ต่อพื้นที่ 1 ตารางนิ้ว พบได้บ่อยบนสายและอุปกรณ์ที่ใช้ระบบหน่วยอังกฤษ
• Bar เป็นหน่วยวัดแรงดันที่พบได้บ่อยในงานระบบลม แก๊ส และอุปกรณ์อุตสาหกรรม โดย 1 Bar เท่ากับ 0.1 MPa
• MPa (Megapascal) เป็นหน่วยวัดแรงดันในระบบ SI มักพบในเอกสารทางเทคนิคและสเปกอุปกรณ์อุตสาหกรรม โดย 1 MPa เท่ากับ 10 Bar

ดังนั้น ถ้าสายเดิมระบุแรงดันเป็น PSI แต่สายใหม่ระบุเป็น Bar หรือ MPa ไม่ควรเอาตัวเลขมาเทียบกันทันที ต้องแปลงให้อยู่ในหน่วยเดียวกันก่อน จึงจะรู้ว่าสายแต่ละรุ่นรองรับแรงดันเท่ากันหรือแตกต่างกันแค่ไหน

มาตรฐานที่พิมพ์บนสายบอกอะไร

สายสำหรับงานเชื่อมและตัดแก๊สอาจมีมาตรฐานอ้างอิงพิมพ์อยู่บนสาย เช่น EN ISO 3821 ซึ่งเป็นมาตรฐานสำหรับสายยางที่ใช้กับงานเชื่อม ตัด และกระบวนการที่เกี่ยวข้อง ผู้ผลิตอย่าง Continental ระบุทั้งมาตรฐาน แรงดันใช้งาน และขนาดภายในไว้ในข้อมูลของสายสำหรับออกซิเจนและแก๊สเชื้อเพลิงโดยเฉพาะ

เพราะฉะนั้น การเห็นเลขมาตรฐานบนสายช่วยให้ย้อนตรวจได้ว่าสินค้าถูกระบุไว้สำหรับงานประเภทใด แต่ไม่ควรเห็นคำว่า ISO แล้วการันตีว่าสายทุกเส้นใช้กับแก๊สหรือระบบใดก็ได้ ต้องดูชนิดสายและข้อมูลอื่นประกอบด้วย

ทำไมต้องดูชื่อผู้ผลิตและปีผลิตบนสาย

ชื่อหรือเครื่องหมายผู้ผลิตช่วยให้ตามหาสเปกของสายรุ่นนั้นได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะเมื่อต้องเปลี่ยนสายแต่ข้อความบางส่วนเริ่มจาง ส่วนปีผลิตช่วยให้รู้ประวัติคร่าว ๆ ของสายและนำไปใช้ร่วมกับการตรวจสภาพจริง บทความเดิมของ KOVET ก็ระบุทั้งผู้ผลิตและปีผลิตเป็นข้อมูลสำคัญบนสายแก๊ส

ปีผลิตไม่ได้แปลว่าครบจำนวนปีหนึ่งแล้วสายทุกเส้นจะหมดอายุพร้อมกัน เพราะอายุการใช้งานยังขึ้นกับสภาพแวดล้อม การลากถู ความร้อน แสงแดด และลักษณะการใช้งานด้วย สิ่งที่ต้องทำควบคู่กันคือดูว่าสายมีรอยแตก บวม แข็ง เสียรูป หรือมีความเสียหายบริเวณข้อต่อหรือไม่

ตารางสรุปข้อมูลที่ควรดูบนสายแก๊สแรงดันสูง

เลขบนสาย	หมายถึง	ดูอะไร
ขนาดสาย	ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางภายใน	ให้ตรงกับระบบและข้อต่อ
WP	แรงดันใช้งานที่สายรองรับ	เทียบกับแรงดันของระบบ
BP	แรงดันที่สายทนก่อนแตก	ไม่ใช้แทน WP
PSI / Bar / MPa	หน่วยที่ใช้ระบุแรงดัน	ต้องอ่านหน่วยให้ถูกก่อนเทียบค่า
มาตรฐานอ้างอิง	ข้อกำหนดที่สายผลิตตาม	เช็กให้ตรงกับประเภทงาน
ผู้ผลิต	ที่มาของผลิตภัณฑ์	ใช้ย้อนดูข้อมูลและสเปกรุ่น
ปีผลิต	ช่วงเวลาที่ผลิตสาย	ใช้ประกอบการตรวจสอบประวัติและสภาพสาย

สรุปสาระสำคัญ

ก่อนต่อใช้งานสายแก๊สแรงดันสูงควรดูอย่างน้อยขนาดภายใน ค่าแรงดันใช้งาน หน่วยแรงดัน มาตรฐาน และประเภทงานที่ผู้ผลิตระบุ ถ้าเป็นสายเส้นเก่าก็ควรดูปีผลิตและสภาพของสายเพิ่ม นอกจากนี้ KOVET มีทั้งสายลมเดี่ยว สายลม-แก๊สคู่ และสายที่ใช้ส่งผ่านลมหรือแก๊สสำหรับงานอุตสาหกรรม แต่ละรุ่นมีโครงสร้างและการใช้งานต่างกัน การอ่านข้อมูลที่พิมพ์บนสายให้ครบจึงช่วยให้เลือกสายได้ตรงกับระบบมากกว่าการจำจากสีหรือขนาดภายนอกเพียงอย่างเดียว

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

WP บนสายแก๊สหมายถึงอะไร
WP หรือ Working Pressure คือค่าแรงดันใช้งานที่กำหนดสำหรับสาย ควรใช้ค่านี้เทียบกับแรงดันของระบบและอุปกรณ์ที่นำไปต่อ

BP กับ WP ต่างกันยังไง
WP ใช้อ้างอิงแรงดันสำหรับการใช้งาน ส่วน BP หรือ Burst Pressure เป็นค่าที่เกี่ยวข้องกับแรงดันที่สายทนได้ก่อนแตกภายใต้การทดสอบ ไม่ควรใช้ BP เป็นค่าแรงดันทำงานปกติ

ขนาด 1/4 นิ้วบนสายแก๊สวัดจากตรงไหน
โดยทั่วไปเป็นขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางภายในของสาย แต่ควรตรวจข้อมูลของผู้ผลิตแต่ละรุ่นก่อนเลือกซื้อ

สายไม่มีข้อความหรืออ่านข้อความไม่ออก ยังควรใช้ต่อไหม
ถ้าไม่สามารถยืนยันขนาด แรงดัน หรือประเภทการใช้งานของสายได้ ไม่ควรเดาสเปกจากสีและหน้าตาเพียงอย่างเดียว โดยเฉพาะเมื่อต้องนำไปใช้กับระบบแก๊สและอุปกรณ์แรงดัน